Camfanteisio’n Rhywiol ar Blant

Mae’r wybodaeth ganlynol ar gyfer Ymarferwyr ond mae hefyd yn ddefnyddiol fod rhieni yn ymwybodol o’r canlynol. 
 
1. Arwyddion a Symptomau o  Gamfanteisio’n  Rhywiol ar Blant
 
Mae cam-fanteisio rhywiol yn ffurf gudd o gamdriniaeth. Mae dangosyddion risg a’r ffactorau  perygl wedi eu hamlinellu yn y protocol ac yn medru cynnwys plant sydd wedi eu hynysu o’u cyfoedion, defnydd pryderus o’r rhyngrwyd a ffonau mudol, mynd ar goll neu’n derbyn ‘anrhegion’ na sydd yn bosib eu hesbonio. Nid yw’r fath yma o gamdriniaeth yn cael ei ddatgelu yn aml iawn. Mae yna drafferthion hefyd wrth geisio ymgysylltu gyda phobl ifanc  sydd yn cael eu cam-drin yn rhywiol ac mae hyn yn golygu fod angen i weithwyr i fod yn benderfynol wrth geisio holi, hyd yn oed os yw’r person ifanc yn dweud nad yw am dderbyn help. Efallai nad y peth cywir o dan y fath amgylchiadau yw ‘cau’ achosion yn y sefyllfaoedd hyn, hyd yn oed os yw’r person yn gwrthod ymyrraeth. Mae ceisio meithrin perthynas amhriodol, dylanwadu ar bobl yn dwyllodrus a gorfodaeth yn ffactorau pwerus wrth i bobl geisio cam-drin eraill. Mae cynnwys asiantaethau eraill, gan gynnwys rhieni/gofalwyr, yn medru helpu deall a lleihau’r peryglon y mae person ifanc yn wynebu.
 
2. Fframwaith Asesu’r Risg o Gamfanteisio’n  Rhywiol (SERAF)
 
Mae’r Fframwaith Asesu’r Risg o Gamfanteisio’n  Rhywiol yn offeryn asesu risg sydd yn medru cael ei ddefnyddio gan unrhyw asiantaeth sydd yn  chwarae rhan ym mywydau pobl ifanc. Mae’n cael ei ddefnyddio’n eang o fewn gwasanaethau iechyd rhywiol ond mae hefyd yn ddefnyddiol o fewn ysgolion, CAMHS, gwasanaethau ieuenctid neu unrhyw fudiadau sydd yn gweithio’n uniongyrchol gyda phobl ifanc. Mae defnyddio’r fframwaith yn medru helpu adnabod ac ystyried y lefel o bryder sydd yn bodoli, a hynny fel bod modd  canfod yr ymateb neu’r ymyrraeth fwyaf priodol. Os oes rhywun yn cael ei atgyfeirio at wasanaethau cymdeithasol, mae modd cynnal asesiad pellach o bersbectif aml-asiantaeth. Mae’r offeryn SERAF yn cael ei gynnwys o fewn y protocol Cymru gyfan. Mae sesiynau hyfforddi’r LSCB, sydd yn cael eu cynnal 4 gwaith y flwyddyn, yn cynnwys hyfforddiant pellach sydd yn cynnwys sut i ddefnyddio’r offeryn ac ymateb i gam-fanteisio rhywiol.
 
3. Rolau a Chyfrifoldebau
 
Tra bod cyfrifoldeb gan bawb i fod  yn wyliadwrus a chadw golwg am blant sy’n cael eu cam-drin yn rhywiol a rhannu eu pryderon, rhaid ni fod yn eglur iawn o ran unrhyw rolau a chyfrifoldebau penodol sydd gennym fel gweithwyr unigol ac fel asiantaethau / mudiadau. Yr Heddlu a’r Gwasanaethau Cymdeithasol yw’r prif asiantaethau  ar gyfer ymchwilio cyhuddiadau o gamfanteisio rhywiol. Mae mudiadau eraill o bosib angen sicrhau fod gweithwyr  yn gwybod sut i adnabod peryglon ac atgyfeirio unigolion; ystyriwch sut y maent yn gweithio er mwyn atal CSE; cyfrannwch at gynlluniau aml-asiantaeth; helpwch godi ymwybyddiaeth fwy cyffredinol neu chwaraewch ran yn y broses o ddatblygu sgiliau hunan-ofal gyda phobl ifanc. Mae ymarferwyr wedi dweud wrthym fod yna bryder nad yw pobl ifanc sy’n wynebu risg is  yn derbyn y cymorth sydd angen arnynt; ystyriwch sut y mae modd i ni weithio gyda’n gilydd yn gynharach yn y broses er mwyn atal peryglon rhag gwaethygu?
 
4. Rhannu pryderon
Mae’n hynod bwysig i rannu pryderon ynglŷn â chamfanteisio rhywiol, gan fod pryderon  fel arfer ond yn amlygu’r hyn sydd megis dechrau gyda’r posibilrwydd o gamfanteisio cymhleth neu sydd wedi ei drefnu. Mae gwybodaeth ‘feddal’ neu amheuon na sydd wedi eu cadarnhau yn medru helpu i adeiladu trosolwg neu gyfrannu at y wybodaeth sydd gan yr Heddlu ac adnabod mannau posib, patrymau o risg a throseddwyr. Defnyddiwch y prif berson yn eich asiantaeth er mwyn trafod eich pryderon neu ewch yn syth at yr Heddlu neu’r Gwasanaethau Cymdeithasol. 
 
5. Protocol Cymru Gyfan ar gyfer ‘Diogelu a Hyrwyddo Lles Plant Sydd Mewn Peryg o Gael Eu Camd-drin Drwy Gamfanteisio Rhywiol’
 
Roedd ymarferwyr wedi dweud wrthym eu bod yn ymwybodol o’r protocol  ond nid oeddynt yn hyderus ei fod yn cael ei ddefnyddio’n gyson. Bydd y protocol yn llywio eich practis, ac os yw’n cael ei weithredu’n gyson, bydd yn helpu i gadw pobl ifanc yn ddiogel. Sicrhewch fod y protocol yn hygyrch o fewn eich asiantaeth. Mae crynodeb o’r  protocol isod.

Crynodeb o’r Protocol Cymru Gyfan ar gyfer Diogelu a Hyrwyddo Lles Plant Sydd Mewn Peryg o Gael Eu Camd-drin Drwy Gamfanteisio Rhywiol
 
Mae’r protocol cenedlaethol, sydd wedi ei ddatblygu gan  Barnardos ar ran y Grŵp Adolygu Gweithdrefnau Diogelu Plant Cymru Gyfan, yn berthnasol i bob plentyn o dan 18 ac yn ymwneud â cham-drin plant drwy gamfanteisio rhywiol.
 
Nod y protocol yw amddiffyn plant sydd mewn peryg o’r math yma o gamdriniaeth a helpu sicrhau fod unrhyw droseddwyr yn cael eu herlyn.  
 
Dylid defnyddio’r protocol pan eich bod yn dod ar draws sefyllfa lle y mae’r plentyn yn cael ei gam-drin, neu mewn peryg o gael ei gam-drin.  
 
Mae Child Sexual Exploitation yn cael ei ddiffinio fel: 'the coercion or manipulation of children and young people into taking part on sexual activities. It is a form of sexual abuse involving an exchange of some form of payment which can include money, mobile phones and other items, drugs, alcohol, a place to stay, 'protection' or affection. The vulnerability of the young person and grooming process employed by perpetrators renders them powerless to recognise the exploitative nature of relationships and unable to give informed consent.'
 
Nid yw plant yn gwirfoddoli  i gael eu cam-drin yn rhywiol ac nid ydynt yn medru rhoi eu caniatâd i dderbyn y fath gamdriniaeth; maent yn cael eu gorfodi.
 
• Dylai pob asiantaeth feddu ar un prif berson sydd yn gyfrifol ar gyfer Amddiffyn Plant rhag Camfanteisio Rhywiol a dylai feddu ar yr arbenigedd, neu datblygu’r arbenigedd, yn y maes hwn a rhoi cyngor i ymarferwyr.  
 
• Dylai’r holl ymarferwyr fynychu hyfforddiant ar y testun hwn a bod yn gyfarwydd gyda’r dangosyddion risg. 
 
Mae dangosyddion risg yn cynnwys:
• Aros allan yn hwyr
• Sawl person yn ffonio, yn enwedig oedolion dieithr  
• Mynegi ymdeimlad o anobaith (hunan-niwed, gorddos, anhwylder bwyta, ymddygiad heriol, trais)
• Datgelu eu bod wedi cael eu cam-drin yn gorfforol/rhywiol ac yna’n tynnu’r fath gyhuddiadau yn eu hôl 
• Defnyddio ffôn mudol mewn modd sy’n achosi pryder
• Camddefnyddio cyffuriau ac alcohol
• Defnyddio’r rhyngrwyd mewn modd sydd yn achosi pryder 
• Heintiau a Drosglwyddir yn Rhywiol
• Llety anaddas/amhriodol  (gan gynnwys digartrefedd ar y stryd)
• Pobl ifanc sydd wedi eu hynysu o’u cyfoedion/rhwydweithiau cymdeithaso
• Gwaharddiad o’r ysgol neu gyfnodau o absenoldeb na sydd wedi eu hesbonio neu’n ymatal rhag ymgysylltu gydag ysgol/coleg/hyfforddiant
• Byw’n annibynnol a methu ymateb i geisiadau gan weithwyr i gadw mewn cysylltiad 
 
Mae dangosyddion risg sylweddol yn cynnwys:
• Cyfnodau o fynd ar goll dros nos neu’n hirach 
• Cariad sy’n hŷn/oedolyn sy’n ceisio rheoli pob dim
• Niwed corfforol/emosiynol gan gariad sy’n hŷn/oedolyn sy’n ceisio rheoli pob dim
• Mynd i mewn a gadael cerbydau sydd yn cael eu gyrru gan oedolion dieithr  
• Meddu ar symiau arian, dillad newydd ac eitemau eraill - nad oes modd eu hesbonio 
• Mynd yn aml i ardaloedd sydd yn gysylltiedig â gwaith rhyw 
• Anafiadau corfforol nad oes modd eu hesbonio 
 
Mae Camfanteisio’n Rhywiol ar Blant yn ffurf gudd o gamdriniaeth ac anaml iawn y mae pobl ifanc yn datgelu eu bod wedi cael eu cam-drin. Dyma pam ei bod hi'n bwysig fod ymarferwyr yn ymwybodol o’r dangosyddion risg. 
 
Os ydych  yn pryderi fod plentyn yn dioddef cam-fanteisio’n rhywiol, yna dylech drafod hyn gyda’ch  prif berson, ac os oes angen, dylech atgyfeirio at y Gwasanaethau Plant yn eich ardal. 
 
Mae Barnardos wedi datblygu offeryn asesu risg, sef Fframwaith Asesu’r Risg o Gamfanteisio’n Rhywiol (SERAF: Sexual Exploitation Risk Assessment Framework). Mae copi o hwn ar gael yn y protocol llawn. Mae’r offeryn asesu risg yn caniatáu i ymarferwyr i asesu’r risg o  blentyn/person ifanc yn dioddef cam-fanteisio’n rhywiol. Mae’r offeryn yn cynnwys y dangosyddion risg sydd wedi eu nodi eisoes  ac adran ar ba mor agored yw’r person hwnnw i niwed. Mae yna sgôr yn cael ei roi i bob un a’r sgôr derfynol fydd yn dynodi os yw’r risg  yn fwyn, cymedrol neu’n sylweddol.
 
Os yw plentyn/person ifanc yn cael ei atgyfeirio at y Gwasanaethau Plant, bydd y gweithdrefnau diogelu plant yn cael eu gweithredu’n syth. Bydd disgwyl i chi gyfrannu at unrhyw asesiad, ymchwiliad, cyfarfod aml-asiantaeth, ac o bosib yn gweithredu rhan o gynllun i amddiffyn y plentyn/person ifanc. Gweler Gweithdrefnau Diogelu Plant Cymru Gyfan am fwy o wybodaeth ynglŷn â’r broses o ddiogelu plant. 

Category